Wodorotlenek potasu (KOH) to jedna z najsilniejszych zasad przemysłowych, w obrocie występująca jako roztwór wodny zwany ługiem potasowym - najczęściej o stężeniu 50% - oraz jako ciało stałe w postaci płatków, tzw. potaż żrący. Neutralizuje kwasy, zmydla tłuszcze i rozpuszcza białka dokładnie tak samo jak wodorotlenek sodu.
I właśnie dlatego pierwsze pytanie brzmi zwykle: skoro robi to samo, po co płacić więcej? Bo różnica jest podwójna. Kilogram KOH dostarcza o blisko 30% mniej zasadowości niż kilogram NaOH, a kosztuje wyraźnie drożej. W przeliczeniu na jednostkę zasadowości wodorotlenek potasu przegrywa z ługiem sodowym w każdym zestawieniu.
Kupuje się go mimo to, bo w części procesów płaci się nie za zasadę, tylko za kation. Potas jest składnikiem pokarmowym roślin, daje mydła miękkie zamiast twardych, przewodzi prąd lepiej niż sód i nie zasala gleby ani osadu. Tam, gdzie te cechy mają znaczenie, sód nie jest tańszym zamiennikiem - jest po prostu niewłaściwym surowcem.
Wodorotlenek potasu - dane podstawowe
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Nazwa chemiczna | Wodorotlenek potasu, roztwór wodny lub ciało stałe |
| Wzór | KOH |
| Numer CAS | 1310-58-3 |
| Numer WE (EINECS) | 215-181-3 |
| Numer indeksowy | 019-002-00-8 |
| Numer UN | 1814 dla roztworu, 1813 dla postaci stałej |
| Klasa ADR | 8, materiały żrące |
| Kod klasyfikacyjny | C5 dla roztworu, C6 dla ciała stałego |
| Klasyfikacja CLP | H290, H302, H314 |
| Numer dodatku do żywności | E 525, regulator kwasowości |
| Masa molowa KOH | 56,11 g/mol |
| Dostępne stężenia w onlinechem.pl | roztwór 50% |
| Synonimy | ług potasowy, potaż żrący, potaż kaustyczny, potas kaustyczny, KOH, potassium hydroxide |
1. Co to jest wodorotlenek potasu?
Ług potasowy to bezbarwny lub lekko opalizujący, bezwonny roztwór wodorotlenku potasu w wodzie. Należy do zasad mocnych - dysocjuje praktycznie całkowicie na jony potasu i jony wodorotlenkowe, dlatego nawet rozcieńczone roztwory osiągają pH powyżej 13.
Kluczowe właściwości użytkowe:
- bardzo wysokie pH - zachowanie chemiczne praktycznie identyczne jak ługu sodowego;
- zmydlanie tłuszczów do mydeł potasowych - w odróżnieniu od sodowych są one miękkie i rozpuszczalne w wodzie, co jest podstawą mydeł płynnych i szarych;
- hydroliza białek - skuteczne usuwanie osadów białkowych z instalacji;
- neutralizacja kwasów - reakcja egzotermiczna, wykorzystywana w korekcie pH;
- bardzo wysoka higroskopijność - wyższa niż wodorotlenku sodu, co ma poważne konsekwencje przy postaci stałej;
- pochłanianie CO₂ z powietrza - powstaje węglan potasu, a produkt traci zawartość KOH;
- egzotermiczne rozpuszczanie i rozcieńczanie - mieszanie z wodą uwalnia duże ilości ciepła;
- wysoka przewodność jonowa - roztwory KOH przewodzą prąd lepiej niż roztwory NaOH o tym samym stężeniu, co czyni go materiałem elektrolitowym.
1.1. Czym różni się ług potasowy od ługu sodowego
Aby zastąpić 1 kg wodorotlenku sodu, potrzeba około 1,40 kg wodorotlenku potasu - różnica wynika wprost ze stosunku mas molowych, 56,11 do 40,00. Tona ługu potasowego 50% dostarcza mniej więcej tyle zasadowości, co 710 kg ługu sodowego 50%.
To najważniejsze porównanie w całym artykule i najczęstsze źródło błędnych decyzji zakupowych.
| Parametr | Ług sodowy 50% | Ług potasowy 50% |
|---|---|---|
| Substancja czynna | NaOH, 40,00 g/mol | KOH, 56,11 g/mol |
| Zasadowość na 1 kg substancji czynnej | 25,0 mola OH⁻ | 17,8 mola OH⁻ |
| Zasadowość na 1 tonę roztworu | ok. 12 500 moli OH⁻ | ok. 8 900 moli OH⁻ |
| Substancja czynna w 1 m³ | ok. 760 kg NaOH | ok. 753 kg KOH |
| Temperatura krystalizacji | ok. +12°C | znacznie poniżej zera |
| Cena jednostki zasadowości | niska | wyraźnie wyższa |
| Kation w produkcie i w ścieku | sód, balast | potas, składnik pokarmowy |
Szczegóły dotyczące roztworów sodowych opisuje osobny artykuł o ługu sodowym.
Jak porównać dwie oferty w praktyce. Weź cenę za kilogram ługu potasowego 50%, podziel przez cenę za kilogram ługu sodowego 50%, a wynik pomnóż przez 1,40. Otrzymasz rzeczywisty mnożnik kosztu zasadowości. Przy typowych relacjach cenowych na rynku polskim wychodzi z tego około dwukrotność - i to jest liczba, którą trzeba mieć przed oczami, zanim podejmie się decyzję.
Z tego wynika prosty wniosek zakupowy: jeżeli w Twoim procesie liczy się wyłącznie zasadowość, kupujesz niewłaściwy produkt. Przy korekcie pH, neutralizacji ścieków czy zwykłym myciu alkalicznym ług sodowy wygrywa bezdyskusyjnie. Wodorotlenek potasu ma sens tylko wtedy, gdy kation potasowy pełni funkcję technologiczną - a wtedy zwraca różnicę z nawiązką. Rozdział 5 opisuje, kiedy dokładnie tak jest.
Jest też jedna przewaga eksploatacyjna, która działa na korzyść KOH i bywa przeoczana. Ług sodowy 50% krystalizuje już przy około +12°C, więc w polskich warunkach wymaga izolowanego i ogrzewanego zbiornika przez pół roku. Ług potasowy 50% pozostaje ciekły poniżej zera. Jeżeli porównujesz oferty dla magazynu nieogrzewanego, do ceny ługu sodowego trzeba doliczyć ogrzewanie towarzyszące, izolację i ryzyko zestalonego zbiornika w styczniu.
1.2. Ług potasowy a potaż żrący - pułapka przy porównywaniu cen
Potaż żrący w płatkach zawiera typowo około 90% KOH, podczas gdy soda kaustyczna w płatkach to 98-99% NaOH. Porównywanie ceny za kilogram bez uwzględnienia tej różnicy zaniża koszt KOH o kilkanaście procent, zanim jeszcze dojdzie różnica mas molowych.
| Parametr | Potaż żrący, ciało stałe | Ług potasowy, roztwór |
|---|---|---|
| Postać | płatki, granulat | roztwór wodny |
| Zawartość KOH | zwykle ok. 90% | 45-50% |
| Numer UN | 1813 | 1814 |
| Zalety | niższy koszt transportu na kg KOH | gotowy do dozowania, brak etapu rozpuszczania |
| Wady | bardzo silna higroskopijność, zbrylanie, stanowisko rozpuszczania | transport wody |
Zawsze przeliczaj na kilogram czystego KOH i sprawdzaj deklarowaną zawartość w specyfikacji. Porównanie z postacią stałą wodorotlenku sodu znajdziesz w artykule o sodzie kaustycznej.
Druga różnica praktyczna: potaż żrący jest znacznie bardziej higroskopijny niż soda kaustyczna. Otwarty worek zbryla się w ciągu godzin, a produkt rozpływa się, pochłaniając wilgoć z powietrza. Worki po otwarciu muszą być zużyte albo szczelnie zamknięte, a magazyn musi być suchy. To jeden z głównych powodów, dla których w typowej instalacji przemysłowej wygodniejszy okazuje się roztwór.
2. Właściwości fizykochemiczne
Ług potasowy 50% ma w temperaturze 20°C gęstość około 1,505 g/cm³ i zawiera około 753 kg KOH w każdym metrze sześciennym.
| Parametr | Wartość dla roztworu 50% w 20°C |
|---|---|
| Postać | ciecz klarowna, bezbarwna do lekko opalizującej |
| Zapach | bezwonny |
| Gęstość | ok. 1,505 g/cm³ |
| Zawartość KOH | ok. 753 kg w 1 m³ |
| Temperatura krystalizacji | wyraźnie poniżej 0°C |
| Rozpuszczalność KOH w wodzie | ok. 1130 g/dm³ |
| Lepkość | rośnie wraz ze spadkiem temperatury, łagodniej niż przy ługu sodowym |
| Przewodność elektryczna | wyższa niż roztworów NaOH o tym samym stężeniu |
| Reaktywność | reaguje z metalami lekkimi z wydzieleniem wodoru |
| Stężenie KOH | Gęstość w 20°C | KOH w 1 m³ | Temperatura krystalizacji |
|---|---|---|---|
| 20% | ok. 1,188 g/cm³ | ok. 238 kg | głęboko poniżej zera |
| 30% | ok. 1,290 g/cm³ | ok. 387 kg | głęboko poniżej zera |
| 40% | ok. 1,396 g/cm³ | ok. 558 kg | poniżej zera |
| 45% | ok. 1,450 g/cm³ | ok. 653 kg | ok. −25°C |
| 50% | ok. 1,505 g/cm³ | ok. 753 kg | ok. −5°C |
Wartości temperatury krystalizacji podano orientacyjnie i mają charakter porównawczy - dokładne dane znajdują się w specyfikacji produktu i karcie charakterystyki. Kluczowa informacja praktyczna jest jakościowa: ług potasowy 50% nie wymaga ogrzewanego magazynu, w odróżnieniu od ługu sodowego 50%, który krystalizuje już przy +12°C.
3. Ile potasu zawiera ług potasowy
Jeden kilogram ługu potasowego 50% wnosi około 420 g K₂O, czyli produkt odpowiada nawozowi o zawartości około 42% K₂O. Litr tego samego roztworu wnosi około 630 g K₂O, a tona około 420 kg.
W zastosowaniach rolniczych i nawozowych ług potasowy kupuje się w gruncie rzeczy jako źródło potasu, a zasadowość jest efektem dodatkowym. Wtedy właściwą jednostką rozliczeniową nie jest mol OH⁻, tylko K₂O.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Zawartość K w czystym KOH | ok. 697 g na 1 kg |
| Zawartość K₂O w czystym KOH | ok. 839 g na 1 kg, czyli ok. 84% |
| Zawartość K₂O w ługu potasowym 50% | ok. 420 g na 1 kg, czyli ok. 42% |
| Zawartość K₂O w 1 litrze ługu 50% | ok. 630 g |
| K₂O w 1 tonie ługu 50% | ok. 420 kg |
Dla porównania: typowa sól potasowa (KCl) zawiera 60% K₂O, ale wnosi chlorki i nie koryguje pH. Siarczan potasu wnosi siarczany. Ług potasowy wnosi wyłącznie potas i jony wodorotlenkowe - to najczystsza chemicznie forma potasu w nawożeniu płynnym, bez towarzyszącego anionu balastowego.
4. Z jakich materiałów budować instalację do ługu potasowego
Właściwe materiały to HDPE, polipropylen, PVDF, PTFE oraz stal nierdzewna 304 i 316. Bezwzględnie wykluczone są aluminium, cynk, cyna, miedź i ich stopy, ponieważ reagują z ługiem, wydzielając wodór.
| Materiał | Ocena |
|---|---|
| HDPE, PE, PP | standard dla zbiorników, IBC i opakowań transportowych |
| PVDF, PTFE | armatura, uszczelnienia, pompy dozujące |
| Stal nierdzewna 304 i 316 | dobra odporność; przy wysokich temperaturach kontrolować ryzyko korozji naprężeniowej |
| Stal węglowa | dopuszczalna w ograniczonym zakresie temperatur, orientacyjnie do ok. 50°C, przy odpowiedniej obróbce spoin |
| Aluminium, cynk, cyna, miedź i stopy | niedopuszczalne, reakcja z wydzieleniem wodoru |
| Szkło | nieodpowiednie przy dłuższym kontakcie, wytrawianie powierzchni |
| PET | nieodpowiedni, hydroliza |
Wodór jest tu realnym zagrożeniem, nie teoretycznym. Reakcja ługu z aluminium, cynkiem lub cyną wydziela wodór, który w zamkniętym zbiorniku tworzy atmosferę wybuchową. Dotyczy to również elementów ocynkowanych - śrub, obejm, kratownic i tac ociekowych, o których łatwo zapomnieć przy doborze samego zbiornika.
Warunki przechowywania:
- zbiorniki szczelnie zamknięte - kontakt z powietrzem powoduje powstawanie węglanu potasu i stopniowy spadek zawartości KOH;
- ogrzewanie towarzyszące nie jest wymagane przy stężeniu 50%, co odróżnia ten produkt od ługu sodowego 50%;
- w przypadku postaci stałej: magazyn suchy, opakowania szczelne, produkt zużywany po otwarciu - potaż żrący zbryla się bardzo szybko;
- separacja od kwasów i substancji reagujących z zasadami;
- wanna wychwytowa, oznakowanie zbiornika i karta charakterystyki dostępna na stanowisku.
5. Zastosowanie wodorotlenku potasu
5.1. Wodorotlenek potasu do mydła w płynie - jak przeliczyć recepturę
Na zmydlenie 1 kg tłuszczu o liczbie zmydlania 190 mg KOH/g potrzeba około 190 g czystego KOH, co odpowiada około 211 g płatków 90% albo około 380 g ługu potasowego 50%. W praktyce stosuje się niedomiar zasady rzędu 5-10%, aby w gotowym mydle nie pozostała wolna zasada.
Zmydlanie tłuszczów wodorotlenkiem potasu daje mydła potasowe - miękkie, dobrze rozpuszczalne w wodzie, nadające się na mydła płynne, pasty, szare mydło, mydła do golenia i preparaty do mycia rąk. Wodorotlenek sodu daje w tym samym procesie mydło twarde, kostkowe. Nie są to produkty zamienne - to inna kategoria wyrobu.
Jak przeliczyć recepturę krok po kroku:
- Liczba zmydlania podawana jest zwykle w miligramach KOH na gram tłuszczu, więc przy mydle potasowym używa się jej wprost.
- Jeżeli masz recepturę opartą na NaOH, przemnóż dawkę przez 1,40.
- Uwzględnij czystość produktu handlowego: przy płatkach 90% podziel wynik przez 0,90, przy roztworze 50% podziel przez 0,50.
- Odejmij niedomiar zasady, zwykle 5-10%.
Recepturę przelicza się zawsze indywidualnie dla konkretnego surowca tłuszczowego, bo każdy olej ma inną liczbę zmydlania.
Pokrewne zastosowanie: mydło potasowe w ochronie roślin i ogrodnictwie, stosowane jako środek na szkodniki o miękkim ciele oraz jako adiuwant zwilżający.
5.2. KOH do biodiesla - dlaczego opłaca się mimo wyższej ceny
W transestryfikacji KOH stosuje się jako katalizator zasadowy w ilości rzędu 0,5-1,5% masy oleju, z korektą w górę proporcjonalną do zawartości wolnych kwasów tłuszczowych w surowcu. Wybiera się go zamiast NaOH głównie dlatego, że faza glicerynowa z solami potasowymi ma wartość nawozową.
Trzy powody, dla których część instalacji wybiera KOH mimo wyższej ceny:
- Lepsza rozpuszczalność w metanolu - przygotowanie metanolanu przebiega szybciej i z mniejszym ryzykiem nierozpuszczonych resztek.
- Wartość fazy glicerynowej. Po zobojętnieniu sole potasowe stanowią materiał o wartości nawozowej, podczas gdy analogiczne sole sodowe są kłopotliwym odpadem. Przy katalizie potasowej produkt uboczny przestaje być kosztem.
- Mniej problematyczne mydła przy surowcach o podwyższonej kwasowości.
Rachunek jest tu więc całościowy: droższy katalizator kontra tańsze zagospodarowanie gliceryny.
5.3. Ług potasowy jako nawóz - fertygacja i uprawy bezglebowe
W fertygacji ług potasowy pracuje podwójnie: podnosi pH pożywki i jednocześnie wnosi potas, około 420 g K₂O na każdy kilogram roztworu 50%. Dawkę potasu wprowadzoną wraz z korektą pH trzeba odliczyć od bilansu nawozowego.
Anion tu nie występuje, więc nie ma balastu chlorkowego ani siarczanowego. Typowe kierunki zastosowania:
- produkcja płynnych nawozów potasowych i wieloskładnikowych, w tym fosforanów potasu powstających przez neutralizację kwasu fosforowego;
- korekta pH pożywek w uprawach hydroponicznych i szklarniowych, gdzie sód jest niepożądany, bo kumuluje się w obiegu zamkniętym;
- produkcja humianów i fulwianów potasu, ekstraktów roślinnych i biostymulatorów;
- neutralizacja kwaśnych komponentów w recepturach nawozowych.
5.4. Elektrolity - baterie, elektrolizery wodoru, ogniwa paliwowe
Alkaliczne elektrolizery do produkcji wodoru pracują typowo na roztworach KOH o stężeniu od 20% do 30%. Wodorotlenek potasu wybiera się tu dlatego, że jego roztwory mają wyższą przewodność jonową niż roztwory NaOH o tym samym stężeniu i pozostają ciekłe w niższych temperaturach.
Poza elektrolizerami KOH jest standardowym elektrolitem w bateriach i akumulatorach alkalicznych, ogniwach Ni-MH oraz alkalicznych ogniwach paliwowych. To zastosowanie o rosnącym znaczeniu wraz z rozwojem instalacji wodorowych. Wymagania jakościowe są tu zaostrzone - decyduje zawartość chlorków, węglanów i metali, nie samo stężenie.
5.5. Kiedy stosować ług potasowy zamiast sodowego do korekty pH
Ług potasowy stosuje się zamiast sodowego wszędzie tam, gdzie sód jest czynnikiem szkodliwym, a nie tylko droższym kationem: w ściekach kierowanych do rolniczego wykorzystania, w biogazowniach, w obiegach zamkniętych i w procesach, których produktem końcowym jest sól potasowa.
- ścieki i osady kierowane do rolniczego wykorzystania - sód pogarsza strukturę gleby i podlega ocenie w kontekście zasolenia, potas nie;
- biogazownie i fermentacja beztlenowa - podwyższone stężenia sodu hamują metanogenezę; korekta pH ługiem potasowym pozwala utrzymać bufor bez narastania sodu w obiegu;
- obiegi zamknięte i recyrkulacja wody, gdzie każdy dodany kation kumuluje się cyklicznie;
- procesy, w których produktem końcowym jest sól potasowa - węglan potasu, fosforany potasu, azotan potasu, mydła metaliczne.
W tych przypadkach porównywanie ceny z ługiem sodowym jest bezprzedmiotowe, bo ług sodowy w ogóle nie jest dopuszczalną alternatywą.
5.6. Synteza chemiczna i produkcja soli potasowych
Wodorotlenek potasu jest surowcem do wytwarzania węglanu potasu, fosforanów potasu, azotanu potasu i szeregu soli specjalistycznych, a także potasowego szkła wodnego stosowanego w farbach krzemianowych i chemii budowlanej. W syntezie organicznej pełni rolę zasady i czynnika hydrolizującego, między innymi w produkcji barwników i półproduktów farmaceutycznych.
5.7. E 525 - wodorotlenek potasu w przemyśle spożywczym
Wodorotlenek potasu jest dopuszczony jako dodatek do żywności o numerze E 525 i pełni funkcję regulatora kwasowości. Do zastosowań spożywczych wymagany jest produkt spełniający kryteria czystości dla dodatków do żywności wraz z odpowiednią dokumentacją.
Stosowany jest w korekcie pH, obróbce oliwek, przetwórstwie owoców i warzyw oraz w recepturach, w których ograniczana jest zawartość sodu. Zastosowanie pokrewne: mycie w systemach CIP w zakładach, w których ładunek sodu w ściekach lub w produkcie podlega ograniczeniom.
5.8. Kosmetyka i farmacja
W kosmetyce wodorotlenek potasu służy do produkcji mydeł płynnych i past myjących, kremów do golenia, emulgatorów typu stearynian potasu oraz do regulacji pH receptur. W farmacji i diagnostyce laboratoryjnej rozcieńczone roztwory KOH są odczynnikiem, między innymi w preparatach mikologicznych.
5.9. Mycie przemysłowe i odtłuszczanie
Ług potasowy stanowi bazę kąpieli alkalicznych do odtłuszczania, mycia form, czyszczenia wymienników i preparatów do mycia przemysłowego. Mydła potasowe powstające w reakcji z tłuszczami są rozpuszczalne, więc kąpiel dłużej zachowuje skuteczność i nie tworzy trudnych do usunięcia osadów - to przewaga nad ługiem sodowym w myciu silnie zatłuszczonych powierzchni.
6. Ile ługu potasowego potrzeba do neutralizacji kwasów
Neutralizacja 1 kg czystego kwasu siarkowego wymaga około 2,29 kg ługu potasowego 50%, 1 kg kwasu solnego około 3,08 kg, a 1 kg kwasu azotowego około 1,78 kg tego samego roztworu.
Wartości teoretyczne w przeliczeniu na czysty KOH:
- neutralizacja 1 kg kwasu siarkowego 100% wymaga ok. 1,15 kg KOH;
- neutralizacja 1 kg kwasu solnego 100% wymaga ok. 1,54 kg KOH;
- neutralizacja 1 kg kwasu azotowego 100% wymaga ok. 0,89 kg KOH;
- 1 kg ługu potasowego 50% neutralizuje ok. 0,33 kg czystego HCl.
Przy kwasach handlowych trzeba jeszcze uwzględnić ich stężenie - neutralizacja 1 kg kwasu solnego 31% wymaga ok. 0,48 kg KOH, czyli ok. 0,95 kg ługu 50%. Rzeczywiste zużycie jest wyższe ze względu na buforowość medium i konieczność przekroczenia punktu równoważnikowego.
Rozcieńczanie. Aby uzyskać 1 m³ roztworu 25% z roztworu 50%, potrzeba około 622 kg ługu potasowego 50%, czyli około 413 litrów, oraz około 622 kg wody. Obliczenia prowadź na masie, nie na objętości - gęstość zmienia się istotnie wraz ze stężeniem i temperaturą.
7. Bezpieczeństwo stosowania
Wodorotlenek potasu jest klasyfikowany jako H290 (może powodować korozję metali), H302 (działa szkodliwie po połknięciu) oraz H314 (powoduje poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu). Piktogramy GHS05 i GHS07, hasło ostrzegawcze Niebezpieczeństwo. W odróżnieniu od wodorotlenku sodu ma dodatkowo klasyfikację toksyczności ostrej po połknięciu.
Oparzenia alkaliczne są groźniejsze od kwasowych, ponieważ zasada wnika w głąb tkanek, wywołując martwicę rozpływną, i początkowo może nie wywoływać silnego bólu. Osoba poszkodowana bywa przekonana, że nic się nie stało, a uszkodzenie postępuje.
Środki ochrony indywidualnej:
- rękawice z nitrylu, neoprenu lub kauczuku butylowego - nie lateksowe;
- gogle ochronne szczelne, przy przelewaniu i rozcieńczaniu dodatkowo przyłbica;
- fartuch lub ubranie odporne chemicznie, obuwie odporne na alkalia;
- ochrona dróg oddechowych przy ryzyku aerozolu oraz przy przesypywaniu produktu w postaci stałej - pylenie potażu żrącego jest silnie drażniące.
Wartości NDS i NDSCh dla wodorotlenku potasu określa rozporządzenie o czynnikach szkodliwych w środowisku pracy - należy je zweryfikować z aktualnym brzmieniem przepisów.
7.1. Jak bezpiecznie rozcieńczać ług potasowy
Ług zawsze dodaje się do wody, nigdy odwrotnie - odwrotna kolejność powoduje miejscowe przegrzanie i wyrzut żrącej cieczy. Przy postaci stałej płatki wsypuje się do wody powoli, małymi porcjami.
- Dodawaj ług do wody, nie wodę do ługu.
- Mieszaj przez cały czas dodawania i kontroluj temperaturę.
- Prowadź proces etapami z chłodzeniem - przy rozpuszczaniu płatków przyrost temperatury jest bardzo duży.
- Używaj naczyń odpornych na alkalia i szok termiczny, nie szkła cienkościennego.
- Pracuj w pełnym komplecie środków ochrony.
7.2. Pierwsza pomoc
- Oczy - płukać bieżącą wodą co najmniej 15 minut przy odchylonych powiekach, natychmiast wezwać pomoc medyczną.
- Skóra - niezwłocznie zdjąć skażoną odzież, płukać obficie wodą. Nie neutralizować kwasem - reakcja wydziela ciepło i pogłębia uraz.
- Połknięcie - nie wywoływać wymiotów, przepłukać usta, podać wodę małymi łykami, natychmiast wezwać pomoc.
- Wdychanie - wyprowadzić na świeże powietrze, zapewnić spokój.
Stanowiska pracy muszą być wyposażone w prysznic bezpieczeństwa i oczomyjkę w bezpośrednim zasięgu.
Postępowanie przy rozlaniu: obwałować rozlewisko materiałem obojętnym, piaskiem lub wermikulitem, zebrać mechanicznie, dopiero pozostałość zneutralizować rozcieńczonym kwasem z kontrolą pH. Usunąć z otoczenia przedmioty aluminiowe i ocynkowane. Nie dopuszczać do przedostania się do kanalizacji i wód.
8. Transport i klasyfikacja ADR
Ług potasowy przewozi się jako UN 1814, klasa 8, kod klasyfikacyjny C5, grupa pakowania II lub III zależnie od stężenia. Postać stała to UN 1813, kod C6, grupa pakowania II.
| Pozycja | Roztwór | Ciało stałe |
|---|---|---|
| Numer UN | 1814 | 1813 |
| Prawidłowa nazwa przewozowa | WODOROTLENEK POTASU, ROZTWÓR | WODOROTLENEK POTASU, STAŁY |
| Klasa | 8 | 8 |
| Kod klasyfikacyjny | C5 | C6 |
| Grupa pakowania | II lub III | II |
| Nalepka ostrzegawcza | nr 8 | nr 8 |
| Numer rozpoznawczy zagrożenia | 80 | 80 |
Przewóz podlega przepisom ADR w zakresie oznakowania pojazdu, wyposażenia awaryjnego, uprawnień kierowcy i dokumentacji. Dostawy w opakowaniach mogą korzystać z wyłączeń (ilości ograniczone LQ, wyłączenie 1.1.3.6) przy spełnieniu warunków co do wielkości opakowania jednostkowego i masy ładunku.
9. Najczęściej zadawane pytania - FAQ
Czy ług potasowy i wodorotlenek potasu to to samo? Wodorotlenek potasu (KOH) to sama substancja, występująca jako ciało stałe - potaż żrący w płatkach. Ług potasowy to jego roztwór wodny, najczęściej o stężeniu 45-50%.
Ile KOH odpowiada 1 kg NaOH? Około 1,40 kg KOH, co wynika ze stosunku mas molowych, 56,11 do 40,00. Tona ługu potasowego 50% dostarcza zasadowość odpowiadającą około 710 kg ługu sodowego 50%.
Czy mogę zamiennie stosować ług potasowy i sodowy? Tylko tam, gdzie liczy się wyłącznie zasadowość - i wtedy ług sodowy jest tańszy. Wszędzie, gdzie kation pełni funkcję technologiczną, czyli przy mydłach miękkich, nawożeniu, elektrolitach i procesach z ograniczeniem sodu, zamiana jest niemożliwa.
Ile potasu zawiera ług potasowy 50%? Około 420 g K₂O na kilogram, czyli około 630 g na litr i około 420 kg w tonie produktu. Odpowiada to nawozowi o zawartości 42% K₂O.
Jaka jest gęstość ługu potasowego 50%? Około 1,505 g/cm³ w temperaturze 20°C. Metr sześcienny takiego roztworu zawiera około 753 kg KOH.
Czy ług potasowy 50% krystalizuje zimą? Nie w polskich warunkach. To istotna przewaga nad ługiem sodowym 50%, który zaczyna krystalizować już przy około +12°C i wymaga ogrzewanego, izolowanego zbiornika.
Dlaczego potaż żrący ma tylko 90%, a soda kaustyczna 98-99%? Bo handlowa postać stała KOH zawiera związaną wodę. To realna różnica w przeliczeniu ceny - porównując oferty, licz zawsze na kilogram czystego KOH.
Dlaczego płatki KOH zbrylają się szybciej niż soda kaustyczna? Wodorotlenek potasu jest bardziej higroskopijny od wodorotlenku sodu. Otwarte opakowanie chłonie wilgoć z powietrza w ciągu godzin, więc worki trzeba zamykać szczelnie i zużywać po otwarciu.
Dlaczego nie wolno przechowywać ługu potasowego w zbiornikach aluminiowych? Bo reaguje z aluminium, cynkiem i cyną, wydzielając wodór - powstaje mieszanina wybuchowa i dochodzi do zniszczenia zbiornika. Dotyczy to również elementów ocynkowanych wokół stanowiska.
Jakiego KOH użyć do mydła w płynie? Wodorotlenku potasu - tylko on daje mydło miękkie i rozpuszczalne. Na 1 kg tłuszczu o liczbie zmydlania 190 mg KOH/g potrzeba około 380 g ługu potasowego 50% albo 211 g płatków 90%, pomniejszone o niedomiar zasady.
Czy wodorotlenek potasu jest dopuszczony do kontaktu z żywnością? Tak, funkcjonuje jako dodatek do żywności E 525, regulator kwasowości. Wymagany jest produkt spełniający kryteria czystości dla dodatków wraz z odpowiednią dokumentacją.
Czy do przewozu ługu potasowego potrzebne jest ADR? Tak. To UN 1814, klasa 8, kod C5, grupa pakowania II lub III zależnie od stężenia. Postać stała to UN 1813. Możliwe są wyłączenia przy małych ilościach w opakowaniach.
10. Wodorotlenek potasu w OnlineChem - dostępność i opakowania
| Produkt | Opakowanie | Dokumentacja |
|---|---|---|
| Wodorotlenek potasu, roztwór 50% | IBC 1200 kg, dostawa 0 zł | SDS i specyfikacja |
Gwarancja stężenia - towar z bieżącej produkcji. Transport ADR realizowany przez certyfikowanych przewoźników.
Zobacz wodorotlenek potasu 50% w sklepie
Potrzebujesz innej postaci lub stężenia? Potaż żrący w płatkach, roztwory o stężeniu innym niż 50% oraz gatunki o zaostrzonych wymaganiach jakościowych możemy sprowadzić na zamówienie - wyślij zapytanie z opisem procesu, a dobierzemy wariant.
Szukasz tańszej zasadowości i masz ogrzewany magazyn? Zobacz ług sodowy lub sodę kaustyczną. Do neutralizacji strumieni alkalicznych - kwas solny lub kwas siarkowy 96%.
11. Podsumowanie
Wodorotlenek potasu jest chemicznie bliźniakiem wodorotlenku sodu i jednocześnie produktem o zupełnie innym uzasadnieniu zakupowym. Dostarcza mniej zasadowości na kilogram, kosztuje więcej i w każdym prostym porównaniu cenowym przegrywa z ługiem sodowym.
Kupuje się go wtedy, gdy przedmiotem zakupu nie jest zasada, tylko potas: przy mydłach miękkich i płynnych, w produkcji biodiesla z zagospodarowaniem fazy glicerynowej, w nawozach płynnych i fertygacji, w elektrolitach oraz wszędzie tam, gdzie sód kumuluje się w obiegu albo obciąża ściek. W tych zastosowaniach ług sodowy nie jest tańszą alternatywą - jest niewłaściwym surowcem.
Z punktu widzenia zakupowego liczą się cztery rzeczy: przeliczenie ceny na kilogram czystego KOH, przy postaci stałej z uwzględnieniem zawartości około 90%; przelicznik 1,40 kg KOH za 1 kg NaOH przy porównaniach zasadowości; brak wymogu ogrzewanego magazynu przy stężeniu 50%, co częściowo równoważy wyższą cenę; oraz bezwzględne wykluczenie aluminium i cynku z instalacji i z otoczenia stanowiska.
Najczęstsze pomyłki przy tym produkcie to porównywanie ceny płatków KOH 90% z ceną sody kaustycznej 99% bez przeliczenia, przeniesienie receptury mydła z NaOH bez współczynnika 1,40 oraz otwarty worek potażu żrącego zostawiony na noc w wilgotnym magazynie.
Materiał ma charakter informacyjny. Przed zastosowaniem produktu zapoznaj się z aktualną kartą charakterystyki właściwą dla danej postaci i stężenia. Parametry procesowe i przeliczenia stechiometryczne podane w artykule są wartościami teoretycznymi - rzeczywiste dawki należy ustalić na podstawie testów dla konkretnego medium. Wymagania dla zastosowań w kontakcie z żywnością należy zweryfikować z aktualnym stanem przepisów dotyczących dodatków do żywności.