Blog

Kwas fosforowy 75% i 85% - właściwości, zastosowanie i bezpieczeństwo stosowania

Kwas fosforowy (H₃PO₄), nazywany też ortofosforowym, to trójprotonowy kwas mineralny o średniej mocy, w obrocie przemysłowym dostępny najczęściej w stężeniu 75% lub 85%, w gatunku technicznym i spożywczym. Pracuje w produkcji nawozów płynnych i fosforanów, w myciu kwaśnym systemów CIP, w odrdzewianiu i fosforanowaniu metali, w uzdatnianiu wody oraz jako regulator kwasowości w żywności pod numerem E 338.

Od pozostałych kwasów w tej serii odróżniają go trzy rzeczy.

Po pierwsze, jest kwasem o średniej mocy, a nie mocnym. Nie sprowadzi pH do wartości, jakie osiągają kwas solny czy siarkowy, za to buforuje w zakresie od 4 do 6 znacznie stabilniej. To nie jest wada, tylko inna funkcja - i pomyłka w tym miejscu jest najczęstszym powodem, dla którego ktoś uznaje ten kwas za nieskuteczny.

Po drugie, jego anion ma wartość. Fosforan jest makroskładnikiem pokarmowym roślin i surowcem do produkcji fosforanów paszowych i spożywczych. Kupując kwas fosforowy, rzadko kupuje się samą kwasowość.

Po trzecie, i najbardziej praktycznie: stężenie 85% krystalizuje w okolicach +21°C. W nieogrzewanym magazynie oznacza to zestalony IBC przez większość roku. Rozdział 3 opisuje, co z tym zrobić.

Kwas fosforowy - dane podstawowe

Parametr Wartość
Nazwa chemiczna Kwas ortofosforowy(V)
Wzór H₃PO₄
Numer CAS 7664-38-2
Numer WE (EINECS) 231-633-2
Numer UN 1805
Klasa ADR 8, materiały żrące
Kod klasyfikacyjny C1
Grupa pakowania III
Klasyfikacja CLP H290, H314
Piktogram GHS05
Numer dodatku do żywności E 338, regulator kwasowości
Masa molowa 97,99 g/mol
Stężenia w onlinechem.pl 75% i 85%
Synonimy kwas ortofosforowy, H₃PO₄, phosphoric acid, E 338

1. Co to jest kwas fosforowy?

Kwas fosforowy to klarowna, bezbarwna do lekko żółtawej ciecz o wyraźnie syropowatej konsystencji, bezwonna, o kwaśnym smaku. Jest kwasem trójprotonowym, który dysocjuje stopniowo - i właśnie ta stopniowość decyduje o jego zachowaniu w procesie.

Kluczowe właściwości użytkowe:

  • kwas o średniej mocy - dysocjuje etapowo, nie sprowadza pH tak nisko jak kwasy mineralne mocne;
  • doskonałe właściwości buforujące w zakresie pH od 4 do 7, wykorzystywane w recepturach spożywczych i w obiegach technologicznych;
  • anion o wartości nawozowej i paszowej - fosforan jest makroskładnikiem, a nie balastem;
  • tworzy trudno rozpuszczalne fosforany wapnia - to zaleta w fosforanowaniu metali i ograniczenie przy odkamienianiu wód twardych;
  • przekształca rdzę w fosforan żelaza - podstawa odrdzewiaczy i przygotowania powierzchni pod powłoki;
  • wysoka lepkość przy 85% - ma znaczenie przy doborze pomp i przy przelewaniu w niskich temperaturach;
  • umiarkowana agresywność wobec stali nierdzewnej - łagodniejszy od kwasu solnego, choć wymagający doboru gatunku.

1.1. Kwas fosforowy, solny czy siarkowy - który kwas do którego zadania

Kwas fosforowy wybiera się tam, gdzie liczy się fosfor jako składnik albo buforowanie w zakresie pH 4-6, kwas siarkowy tam, gdzie liczy się wyłącznie koszt kwasowości, a kwas solny tam, gdzie żaden osad nie może powstać.

Parametr Kwas fosforowy 75% Kwas solny 31% Kwas siarkowy 96%
Moc kwasu średnia, dysocjacja etapowa mocny mocny
Najniższe osiągalne pH ograniczone bardzo niskie bardzo niskie
Buforowanie w zakresie pH 4-6 bardzo dobre brak brak
Koszt jednostki kwasowości najwyższy wyższy najniższy na rynku
Wpływ na stal nierdzewną umiarkowany niszczy w ciągu dni umiarkowany
Osady w procesie fosforany wapnia przy wodach twardych brak siarczan wapnia
Wartość anionu składnik pokarmowy i paszowy brak brak
Opary brak stałe dymienie brak

Szczegóły dotyczące kwasów mineralnych opisują osobne artykuły o kwasie solnym i kwasie siarkowym 96%.

W skrócie: kwas fosforowy jest najdroższy w przeliczeniu na jednostkę kwasowości i najsłabszy z całej grupy. Wybiera się go mimo to tam, gdzie jego anion jest produktem, a nie odpadem - w nawozach, fosforanach paszowych i recepturach spożywczych - oraz tam, gdzie potrzebne jest stabilne pH w zakresie lekko kwaśnym, a nie jego gwałtowne obniżenie. Jeżeli jedyne, czego potrzebujesz, to zbić pH, kupujesz niewłaściwy produkt.

1.2. Kwas fosforowy 75 czy 85% - to pytanie o magazyn, nie o cenę

Tona kwasu fosforowego 85% zawiera około 615 kg P₂O₅, a tona kwasu 75% około 543 kg - czyli o 13% więcej substancji czynnej. Problem w tym, że 85% krystalizuje w okolicach +21°C, a 75% pozostaje ciekły głęboko poniżej zera.

Parametr 75% 85%
H₃PO₄ w 1 tonie 750 kg 850 kg
Zawartość P₂O₅ ok. 54,3% ok. 61,5%
P₂O₅ w 1 tonie produktu ok. 543 kg ok. 615 kg
Gęstość w 25°C ok. 1,58 g/cm³ ok. 1,69 g/cm³
P₂O₅ w 1 litrze ok. 858 g ok. 1036 g
Temperatura krystalizacji głęboko poniżej zera ok. +21°C
Lepkość umiarkowana wyraźnie wyższa
Wymagania magazynowe zwykłe magazyn ogrzewany lub ogrzewanie zbiornika

Reguła zakupowa: 85% jest tańszy w przeliczeniu na kilogram P₂O₅ i oszczędza fracht, ale tylko wtedy, gdy masz gdzie go trzymać w cieple. Przy magazynie nieogrzewanym do ceny 85% trzeba doliczyć ogrzewanie towarzyszące, izolację zbiornika i ryzyko zestalonego IBC w połowie zimy - a wtedy cała przewaga znika.

Wybierz 75%, jeśli magazynujesz na zewnątrz lub w hali nieogrzewanej, jeśli dozujesz produkt bezpośrednio i tak go rozcieńczasz, albo jeśli obsługa przelewa go ręcznie - niższa lepkość ma tu realne znaczenie.

Wybierz 85%, jeśli masz ogrzewany magazyn lub zbiornik z ogrzewaniem, wysokie zużycie i chcesz płacić frachtem za mniej wody, albo jeśli proces wymaga wysokiej koncentracji fosforu bez dodatkowego zatężania.

1.3. Kwas fosforowy spożywczy czy techniczny - i co oznacza E 338

Kwas fosforowy spożywczy i techniczny mają to samo stężenie - różnica dotyczy limitów zanieczyszczeń, przede wszystkim arsenu, metali ciężkich i fluorków, oraz zakresu dokumentacji.

Parametr Techniczny Spożywczy (E 338)
Stężenie to samo to samo
Arsen, ołów, kadm, rtęć limity techniczne limity dla dodatków do żywności
Fluorki podwyższone dopuszczalne ściśle limitowane
Barwa bezbarwna do żółtawej bezbarwna, klarowna
Dokumentacja specyfikacja techniczna specyfikacja plus potwierdzenie zgodności z kryteriami czystości

Gdzie wersja spożywcza jest wymagana: produkcja napojów typu cola, gdzie kwas fosforowy pełni funkcję regulatora kwasowości, rafinacja olejów jadalnych, produkcja fosforanów spożywczych i paszowych, mycie kwaśne w systemach CIP w mleczarniach i browarach, uzdatnianie wody przeznaczonej do spożycia. Wersja techniczna w tych zastosowaniach jest niedopuszczalna, nawet jeśli analiza konkretnej partii wypadłaby dobrze - liczy się udokumentowany reżim jakościowy, nie pojedynczy wynik.

Parametr, o który warto dopytać osobno: fluorki. Kwas fosforowy otrzymywany z fosforytów zawiera fluor pochodzący z surowca. W wersji spożywczej jest usuwany i limitowany, w technicznej bywa obecny na poziomie, który ma znaczenie przy zastosowaniach w wodzie pitnej i w paszach.


2. Właściwości fizykochemiczne

Parametr Wartość dla 75% w 25°C
Postać ciecz klarowna, syropowata, bezbarwna do lekko żółtawej
Zapach bezwonny
Gęstość ok. 1,58 g/cm³
pH roztworu 1% ok. 1,5
Temperatura krystalizacji głęboko poniżej zera
Rozpuszczalność w wodzie mieszalny w każdym stosunku
Lepkość wyraźnie wyższa niż kwasów mineralnych mocnych
Egzotermia rozcieńczania umiarkowana
Reaktywność z metalami wydziela wodór, z wapniem tworzy trudno rozpuszczalne fosforany

Gęstość kwasu fosforowego 75% wynosi około 1,58 g/cm³, a kwasu 85% około 1,69 g/cm³, obie wartości w temperaturze 25°C. Krzywa rośnie monotonicznie, więc areometr jest wiarygodnym wskaźnikiem stężenia - pod warunkiem pomiaru w stabilnej temperaturze, bo lepkość produktu utrudnia odczyt.

Stężenie H₃PO₄ Gęstość w 25°C Zawartość P₂O₅
50% ok. 1,335 g/cm³ ok. 36,2%
60% ok. 1,426 g/cm³ ok. 43,4%
70% ok. 1,526 g/cm³ ok. 50,7%
75% ok. 1,579 g/cm³ ok. 54,3%
80% ok. 1,633 g/cm³ ok. 57,9%
85% ok. 1,685 g/cm³ ok. 61,5%

3. Dlaczego kwas fosforowy 85% zestala się w magazynie

Kwas fosforowy 85% krystalizuje w okolicach +21°C, czyli w temperaturze pokojowej. W nieogrzewanej hali oznacza to produkt zestalony przez większą część roku, a nie tylko zimą.

To najważniejszy rozdział tego artykułu i cecha, która najczęściej zaskakuje kupujących. Przy ługu sodowym 50% granica wynosi około +12°C i jest powszechnie znana. Przy kwasie fosforowym 85% leży jeszcze wyżej - a mało kto się tego spodziewa po kwasie.

Krzywa krystalizacji rośnie bardzo stromo powyżej 80%. Kwas 75% pozostaje ciekły głęboko poniżej zera i nie stwarza żadnych problemów magazynowych. Różnica dziesięciu punktów procentowych przesuwa temperaturę krystalizacji o kilkadziesiąt stopni. To nie jest zależność liniowa i nie da się jej oszacować na wyczucie.

Praktyczne konsekwencje:

  1. 85% wymaga magazynu ogrzewanego lub zbiornika z ogrzewaniem towarzyszącym. IBC pozostawiony na placu w październiku będzie w listopadzie bryłą.
  2. Rozmrażanie prowadzi się powoli i równomiernie, w komorze grzewczej lub z użyciem koca grzewczego, nigdy przez miejscowe podgrzewanie palnikiem czy nagrzewnicą skierowaną w jeden punkt. Miejscowe przegrzanie rozszerza ciecz w zamkniętej bryle i rozrywa opakowanie.
  3. Po rozmrożeniu produkt wymaga wymieszania. Krystalizacja przebiega niejednorodnie, więc po stopieniu stężenie w górnej i dolnej części zbiornika może się różnić.
  4. Instalacja dozująca musi być ogrzewana na całej długości, łącznie z przewodami i pompą. Zakrzepnięcie w przewodzie ssawnym jest częstsze niż w samym zbiorniku, bo tam medium stoi i stygnie najszybciej.

Wniosek zakupowy: jeżeli nie masz ogrzewanego magazynu, wybór między 75% a 85% jest pozorny. Bierz 75% i nie przepłacaj za infrastrukturę, której jeszcze nie masz.

Druga cecha eksploatacyjna: lepkość. Kwas 85% jest wyraźnie gęstszy od kwasów mineralnych mocnych, co ma znaczenie przy doborze pomp dozujących, średnic przewodów i czasu opróżniania IBC. Przy niskiej temperaturze lepkość rośnie dodatkowo, więc pompa dobrana latem może nie wyrobić w styczniu.


4. Z jakich materiałów budować instalację do kwasu fosforowego

Właściwe materiały to PE, PP, PVC, PVDF, PTFE, laminaty poliestrowe oraz stal nierdzewna 316L. Wykluczone są stal węglowa, aluminium, cynk, miedź i ich stopy.

Materiał Ocena
PE-HD, PP standard dla zbiorników, IBC i kanistrów
PVC-U, CPVC rurociągi i armatura
PVDF, PTFE, EPDM, Viton uszczelnienia, pompy dozujące, elementy krytyczne
Laminaty poliestrowe i epoksydowe zbiorniki przemysłowe
Stal nierdzewna 316L dopuszczalna, przy podwyższonej temperaturze kontrolować szybkość korozji
Stal nierdzewna 304 ograniczona przydatność, zwłaszcza przy 85% i w podwyższonej temperaturze
Szkło, ceramika, grafit odporne, laboratorium i wymienniki
Stal węglowa niedopuszczalna, wydziela się wodór
Aluminium, cynk, ocynk niedopuszczalne
Miedź, mosiądz, brąz niedopuszczalne

Kwas fosforowy jest łagodniejszy materiałowo niż kwas solny, więc stal nierdzewna jest tu rozwiązaniem roboczym, a nie błędem. Nie znaczy to jednak, że jest obojętny - przy 85% i podwyższonej temperaturze szybkość korozji rośnie wyraźnie, a gatunek 304 przestaje wystarczać.

Wodór. Reakcja z metalami wydziela wodór, więc zbiorniki i wanny muszą być odpowietrzone. Dotyczy to zwłaszcza kąpieli odrdzewiających, w których kwas z założenia pracuje na stali.

Warunki przechowywania:

  • pomieszczenie ogrzewane przy stężeniu 85%, zwykłe przy 75%;
  • zbiorniki szczelnie zamknięte, chronione przed zanieczyszczeniem;
  • separacja od zasad, od podchlorynu i od metali w postaci rozdrobnionej;
  • wanna wychwytowa, posadzka odporna chemicznie, prysznic bezpieczeństwa i oczomyjka w zasięgu.

5. Zastosowanie kwasu fosforowego

5.1. Ile fosforu wnosi kwas fosforowy w nawozach płynnych

Jeden kilogram kwasu fosforowego 75% wnosi około 543 g P₂O₅, a kilogram kwasu 85% około 615 g. W przeliczeniu na litr produktu to odpowiednio około 858 g i 1036 g P₂O₅.

Kwas fosforowy jest surowcem do produkcji nawozów płynnych NPK, fosforanów amonu, fosforanów potasu oraz do bezpośredniego zakwaszania wody w fertygacji, gdzie pracuje podwójnie - obniża pH i wnosi fosfor.

Typowe kierunki:

  • produkcja fosforanu monopotasowego i dipotasowego przez neutralizację ługiem potasowym;
  • produkcja fosforanów amonu MAP i DAP;
  • zakwaszanie wody i pożywek w uprawach szklarniowych i hydroponicznych;
  • czyszczenie linii kroplujących z osadów, przy jednoczesnym dostarczeniu składnika.

Uwaga przy fertygacji: fosforan wprowadzony wraz z korektą pH trzeba odliczyć od bilansu nawozowego. Przy wodzie o wysokiej twardości istnieje też ryzyko wytrącenia fosforanów wapnia w instalacji, dlatego kwas fosforowy dozuje się do wody miękkiej albo po wcześniejszym zakwaszeniu innym kwasem.

5.2. Czym myć instalacje CIP - kamień piwny i kamień mleczny

W systemach CIP kwas fosforowy stosuje się w fazie kwaśnej w stężeniu roboczym rzędu 0,5-2%, samodzielnie lub w mieszankach z kwasem azotowym. Usuwa kamień piwny, kamień mleczny i osady mineralne, nie niszcząc stali nierdzewnej.

Dlaczego bywa wybierany zamiast kwasu azotowego:

  • jest łagodniejszy dla uszczelnień i elastomerów, co przedłuża żywotność armatury;
  • nie utlenia, więc nie ma ryzyka reakcji z pozostałościami organicznymi w instalacji;
  • lepiej buforuje, więc kąpiel dłużej utrzymuje zadane pH;
  • wersja spożywcza jest łatwo dostępna wraz z dokumentacją.

Ograniczeniem jest wyższa cena oraz ryzyko wytrącania fosforanów wapnia przy myciu wodą twardą - roztwory robocze przygotowuje się na wodzie zmiękczonej.

5.3. Jak działa kwas fosforowy przy odrdzewianiu i fosforanowaniu

Kwas fosforowy przekształca rdzę w fosforan żelaza - zwartą, ciemną warstwę, która przylega do podłoża i stanowi podkład pod powłokę malarską. To dlatego jest bazą większości odrdzewiaczy i preparatów do przygotowania powierzchni.

W odróżnieniu od kwasu solnego, który rdzę po prostu rozpuszcza i pozostawia czysty, natychmiast utleniający się metal, kwas fosforowy zostawia po sobie warstwę konwersyjną o działaniu ochronnym. Z tego samego mechanizmu korzysta fosforanowanie - obróbka powierzchni przed lakierowaniem, cynkowaniem i tłoczeniem, poprawiająca przyczepność powłok i odporność korozyjną.

Zastosowania pokrewne: pasywacja i trawienie w obróbce metali, usuwanie nalotów z aluminium, przygotowanie powierzchni przed klejeniem, elektropolerowanie.

5.4. Uzdatnianie wody i ochrona sieci przed korozją

W wodociągach kwas fosforowy dozuje się w bardzo małych stężeniach jako inhibitor korozji, który tworzy na wewnętrznej ścianie rurociągu warstwę ochronną fosforanów i ogranicza uwalnianie metali z instalacji do wody.

Zastosowanie pokrewne to stabilizacja wody i ograniczanie wytrącania kamienia w obiegach chłodniczych. W obu przypadkach wymagany jest produkt o dopuszczeniu do kontaktu z wodą przeznaczoną do spożycia oraz ścisła kontrola dawki - fosfor w wodzie jest parametrem monitorowanym.

5.5. Przemysł spożywczy i E 338

Jako dodatek do żywności E 338 kwas fosforowy pełni funkcję regulatora kwasowości i jest najbardziej rozpoznawalny jako składnik napojów typu cola, którym nadaje charakterystyczną cierpkość.

Pozostałe zastosowania spożywcze:

  • rafinacja olejów jadalnych - usuwanie fosfolipidów na etapie odśluzowania;
  • produkcja fosforanów spożywczych stosowanych jako emulgatory i stabilizatory;
  • korekta pH w przetwórstwie owocowym i warzywnym;
  • pożywka dla drożdży w procesach fermentacyjnych;
  • mycie kwaśne instalacji produkcyjnych.

Wszystkie wymagają wersji spożywczej wraz z odpowiednią dokumentacją.

5.6. Pasze i żywienie zwierząt

Kwas fosforowy jest surowcem do produkcji fosforanów paszowych, przede wszystkim jednowapniowego i dwuwapniowego, które stanowią podstawowe źródło przyswajalnego fosforu w żywieniu drobiu, trzody i bydła.

Zastosowanie pokrewne: zakwaszanie wody pitnej dla zwierząt oraz produkcja zakwaszaczy paszowych. W obu przypadkach obowiązują wymagania jakościowe dla materiałów paszowych, w szczególności limity fluorków i metali ciężkich.

5.7. Produkcja fosforanów i synteza chemiczna

Kwas fosforowy jest surowcem do wytwarzania fosforanów sodu, potasu, wapnia i amonu stosowanych w przemyśle spożywczym, detergentowym, ceramicznym i w uzdatnianiu wody. Pozostałe kierunki to produkcja środków ognioochronnych, katalizatorów, dodatków do betonu oraz preparatów chemii gospodarczej do usuwania kamienia.


6. Przeliczniki - ile kwasu fosforowego potrzeba

Neutralizacja kwasu fosforowego zależy od tego, do którego stopnia prowadzi się reakcję, bo kwas jest trójprotonowy. W praktyce przemysłowej najczęściej zatrzymuje się ją na pierwszym lub drugim stopniu.

Do neutralizacji 1 kg wodorotlenku sodu potrzeba:

  • ok. 3,27 kg kwasu 75% przy reakcji do fosforanu jednosodowego (pierwszy stopień);
  • ok. 1,63 kg kwasu 75% przy reakcji do fosforanu dwusodowego (drugi stopień).

Do produkcji fosforanów potasu, przy neutralizacji ługiem potasowym 50%, zapotrzebowanie przelicza się analogicznie, z uwzględnieniem wyższej masy molowej KOH - na 1 kg czystego H₃PO₄ przypada około 0,57 kg KOH przy pierwszym stopniu neutralizacji.

Zawartość składnika:

Parametr Kwas 75% Kwas 85%
P₂O₅ na 1 kg ok. 543 g ok. 615 g
P₂O₅ na 1 litr ok. 858 g ok. 1036 g
Fosfor na 1 kg ok. 237 g ok. 269 g
P₂O₅ w tonie ok. 543 kg ok. 615 kg

Rzeczywiste zużycie w neutralizacji jest wyższe ze względu na buforowość medium, która przy tym kwasie jest szczególnie wyraźna.


7. Bezpieczeństwo stosowania

Kwas fosforowy w stężeniach handlowych jest klasyfikowany jako H290 (może powodować korozję metali) i H314 (powoduje poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu). Piktogram GHS05, hasło ostrzegawcze Niebezpieczeństwo. Obowiązujący zestaw należy odczytać z karty charakterystyki konkretnego produktu.

W odróżnieniu od kwasu solnego i azotowego kwas fosforowy nie wydziela drażniących oparów, więc główną drogą narażenia jest kontakt ze skórą i oczami, a nie układ oddechowy. To czyni go produktem spokojniejszym w obsłudze, ale nie mniej żrącym w kontakcie bezpośrednim - oparzenia są poważne, a działanie na oczy nieodwracalne.

Środki ochrony indywidualnej:

  • gogle ochronne szczelne, przy przelewaniu dodatkowo przyłbica;
  • rękawice odporne chemicznie - nitryl, neopren, kauczuk butylowy; nie lateksowe;
  • fartuch lub ubranie odporne chemicznie, obuwie odporne;
  • ochrona dróg oddechowych przy ryzyku aerozolu, przy natrysku i w przestrzeniach zamkniętych;
  • wentylacja stanowiska, zwłaszcza przy pracy w podwyższonej temperaturze.

Czego nie wolno mieszać:

  • kwas fosforowy + zasady → gwałtowna neutralizacja z wyrzutem cieczy, jeżeli prowadzona bez rozcieńczenia i chłodzenia;
  • kwas fosforowy + podchloryn sodu → uwolnienie chloru gazowego;
  • kwas fosforowy + metale → wydzielanie wodoru, ryzyko atmosfery wybuchowej w zbiornikach zamkniętych;
  • kwas fosforowy + silne utleniacze → reakcje gwałtowne.

Rozcieńczanie: zawsze wlewaj kwas do wody, nigdy odwrotnie. Egzotermia jest umiarkowana, wyraźnie mniejsza niż przy kwasie siarkowym, ale przy dużych objętościach i tak wymaga kontroli temperatury.

Pierwsza pomoc:

  • Oczy - płukać bieżącą wodą co najmniej 15 minut przy odchylonych powiekach, wyjąć soczewki kontaktowe, natychmiast wezwać pomoc medyczną.
  • Skóra - niezwłocznie zdjąć skażoną odzież, płukać obficie wodą. Nie neutralizować.
  • Połknięcie - nie wywoływać wymiotów, przepłukać usta, natychmiast wezwać pomoc.
  • Wdychanie aerozolu - wyprowadzić na świeże powietrze, zapewnić spokój.

Przy rozlaniu: obwałować rozlewisko materiałem obojętnym, zebrać sorbentem mineralnym, pozostałość ostrożnie zobojętnić wapnem lub sodą z kontrolą pienienia, spłukać wodą. Nie dopuszczać do przedostania się do kanalizacji - fosfor jest parametrem limitowanym w ściekach i przypadkowy zrzut potrafi zaburzyć pracę oczyszczalni.


8. Transport i klasyfikacja ADR

Kwas fosforowy przewozi się jako UN 1805, klasa 8, kod klasyfikacyjny C1, grupa pakowania III, z nalepką ostrzegawczą nr 8 i numerem rozpoznawczym zagrożenia 80.

Pozycja Dane
Numer UN 1805
Prawidłowa nazwa przewozowa KWAS FOSFOROWY, ROZTWÓR
Klasa 8, materiały żrące
Kod klasyfikacyjny C1
Grupa pakowania III
Nalepka ostrzegawcza nr 8
Numer rozpoznawczy zagrożenia 80

To jedyny kwas w tej serii w grupie pakowania III, a nie II - co ma konkretne przełożenie na logistykę. Niższa grupa pakowania oznacza łagodniejsze wymagania wobec opakowań oraz korzystniejsze progi przy wyłączeniach dotyczących ilości ograniczonych i wyłączeniu 1.1.3.6. Przy dostawach w kanistrach bywa to różnica między przesyłką w pełnym reżimie ADR a przesyłką korzystającą z wyłączenia.

Klasyfikację należy każdorazowo zweryfikować z aktualnym wydaniem ADR.


9. Najczęściej zadawane pytania - FAQ

75 czy 85% - które stężenie kwasu fosforowego wybrać? Tona kwasu 85% zawiera około 615 kg P₂O₅ wobec 543 kg w tonie kwasu 75%, ale 85% krystalizuje w okolicach +21°C i wymaga ogrzewanego magazynu. Bez ogrzewania wybierz 75%.

W jakiej temperaturze krystalizuje kwas fosforowy 85%? W okolicach +21°C, czyli w temperaturze pokojowej. Kwas 75% pozostaje ciekły głęboko poniżej zera - krzywa krystalizacji rośnie bardzo stromo powyżej 80%.

Co zrobić, gdy kwas fosforowy zestalił się w IBC? Rozmrażać powoli i równomiernie, w komorze grzewczej lub kocem grzewczym, nigdy przez miejscowe podgrzewanie. Po stopieniu wymieszać, bo stężenie w zbiorniku może być niejednorodne.

Ile P₂O₅ zawiera kwas fosforowy? Kwas 75% zawiera około 54,3% P₂O₅, czyli 543 g na kilogram i około 858 g na litr. Kwas 85% zawiera około 61,5% P₂O₅, czyli 615 g na kilogram i około 1036 g na litr.

Czym różni się kwas fosforowy spożywczy od technicznego? Stężeniem niczym - różnica dotyczy limitów zanieczyszczeń, przede wszystkim arsenu, metali ciężkich i fluorków, oraz dokumentacji. Wersja spożywcza to dodatek E 338.

Czy kwas fosforowy nadaje się do odkamieniania? Do lekkich osadów i do instalacji ze stali nierdzewnej tak, ale przy dużym ładunku wapnia fosforany wapnia mogą się wytrącić. Do ciężkiego kamienia węglanowego skuteczniejszy jest kwas solny.

Dlaczego kwas fosforowy nie obniża pH tak mocno jak solny? Bo jest kwasem o średniej mocy i dysocjuje etapowo. Jego zaletą jest buforowanie w zakresie pH 4-6, a nie gwałtowne zakwaszanie - do samego obniżenia pH tańszy i skuteczniejszy jest kwas siarkowy.

Czy mogę użyć instalacji ze stali nierdzewnej? Tak, gatunek 316L jest tu rozwiązaniem roboczym. Przy 85% i podwyższonej temperaturze warto kontrolować szybkość korozji, a gatunek 304 przestaje wystarczać.

Jak kwas fosforowy usuwa rdzę? Przekształca ją w fosforan żelaza - zwartą, ciemną warstwę przylegającą do podłoża, która stanowi podkład pod powłokę malarską. To inny mechanizm niż przy kwasie solnym, który rdzę po prostu rozpuszcza.

Czy do przewozu kwasu fosforowego potrzebne jest ADR? Tak. To UN 1805, klasa 8, ale grupa pakowania III, a nie II jak przy pozostałych kwasach - co daje korzystniejsze progi przy wyłączeniach dla małych ilości w opakowaniach.

Czy kwas fosforowy dymi? Nie. W odróżnieniu od kwasu solnego nie wydziela drażniących oparów, więc główną drogą narażenia jest kontakt ze skórą i oczami. Nie oznacza to, że jest mniej żrący.


10. Kwas fosforowy w OnlineChem - dostępność i opakowania

Stężenia Opakowania Dokumentacja
75% i 85%, gatunek spożywczy IBC 1200 kg z kaucją 0 zł i darmowym odbiorem pustego opakowania; kanistry 30 kg po 4 lub 8 szt. na półpalecie i 24 szt. na palecie; dostawy cysternowe, także w formule niepełnej cysterny SDS i specyfikacja dla każdego stężenia

Gwarancja stężenia - towar z bieżącej produkcji. Wysyłka do 48 h, transport ADR realizowany przez certyfikowanych przewoźników.

Zobacz kwas fosforowy 75% i 85% w sklepie

Szukasz tańszej kwasowości? Zobacz kwas siarkowy 96%. Do odkamieniania ciężkich osadów węglanowych - kwas solny 31% i 33%. Do neutralizacji i produkcji fosforanów - ług sodowy, soda kaustyczna lub ług potasowy.


11. Podsumowanie

Kwas fosforowy jest najdroższym i najsłabszym kwasem w tej serii, a jednocześnie jedynym, którego anion jest produktem końcowym, a nie odpadem. Kupuje się go wtedy, gdy potrzebny jest fosfor albo stabilne buforowanie w zakresie lekko kwaśnym - w nawozach, fosforanach paszowych, recepturach spożywczych i myciu CIP. Do samego obniżania pH jest rozwiązaniem nietrafionym.

Z punktu widzenia zakupowego liczą się cztery rzeczy: temperatura krystalizacji, która przy 85% wynosi około +21°C i przesądza o wyborze stężenia częściej niż cena; zawartość P₂O₅, czyli właściwa jednostka rozliczeniowa zamiast tony produktu; gatunek i limity fluorków, jeśli produkt trafia do żywności, pasz lub wody pitnej; oraz grupa pakowania III, która daje korzystniejsze progi logistyczne niż przy pozostałych kwasach.

Najczęstsze pomyłki przy tym produkcie to zamówienie 85% do nieogrzewanego magazynu, rozmrażanie zestalonego IBC miejscowym podgrzewaniem oraz próba użycia kwasu fosforowego tam, gdzie potrzebne jest głębokie obniżenie pH.


Materiał ma charakter informacyjny. Przed zastosowaniem produktu zapoznaj się z aktualną kartą charakterystyki właściwą dla danego stężenia i gatunku. Parametry procesowe i przeliczenia stechiometryczne podane w artykule są wartościami teoretycznymi - rzeczywiste dawki należy ustalić na podstawie testów dla konkretnego medium. Temperatury krystalizacji podano orientacyjnie; dokładne wartości znajdują się w specyfikacji produktu. Klasyfikację transportową należy zweryfikować z aktualnym wydaniem ADR, a wymagania dla zastosowań w kontakcie z żywnością - z aktualnym stanem przepisów dotyczących dodatków do żywności.